Eylül ayında işsizlik oranı yüzde 8,4’e geriledi

İstihdam edilenlerin sayısı yıllık bazda 67 bin kişi azalarak 32 milyon 445 bin oldu. Mevsim etkisinden arındırılmış istihdam oranı 0,6 puan düşüşle yüzde 48,3 seviyesine gerilerken, bu oran erkeklerde yüzde 65,8, kadınlarda yüzde 31,2 olarak kaydedildi. İşgücü ise geçen yılın aynı dönemine göre 126 bin kişi azalarak 35 milyon 412 bin kişiye indi. İşgücüne katılma oranı da 0,7 puanlık azalışla yüzde 52,7 oldu.

Genç nüfusta işsizlik oranı 15-24 yaş grubunda yıllık bazda 0,2 puan artarak yüzde 14,8’e yükseldi. Bu yaş grubunda istihdam oranı 0,9 puan azalışla yüzde 39,6, işgücüne katılma oranı ise 0,9 puan düşüşle yüzde 46,5 seviyesinde gerçekleşti. Zamana bağlı eksik istihdam, potansiyel işgücü ve işsizlerden oluşan atıl işgücü oranı Eylül ayında bir önceki aya göre 0,2 puan artarak yüzde 31,2 oldu. Zamana bağlı eksik istihdam ve işsizlerin bütünleşik oranı yüzde 20,5, işsiz ve potansiyel işgücünün bütünleşik oranı ise yüzde 20,7 olarak tahmin edildi.

BMD Menkul’ün analizinde, 2026 yılının ikinci çeyreğine ilişkin sektörel istihdam verilerine de yer verildi. Geçen yılın aynı dönemine göre tarım sektöründe çalışan sayısı 78 bin kişi, sanayi sektöründe 205 bin kişi, inşaat sektöründe ise 2 bin kişi azaldı. Hizmet sektöründe çalışan sayısı 285 bin kişi arttı. İstihdamın sektörel dağılımında hizmet sektörünün payı yüzde 59,8 olurken sanayinin payı yüzde 19,7, tarımın payı yüzde 13,7 ve inşaatın payı yüzde 6,8 olarak gerçekleşti. Analizde, hizmet sektörünün istihdamdaki payının 2014 yılından itibaren her yıl artarak 2026 yılının ikinci çeyreğinde yüzde 59,8’e ulaştığı belirtildi. İnşaat sektöründe ise özellikle 2018 yılının ikinci yarısında yaşanan finansal dalgalanmaların ardından istihdam kayıplarının öne çıktığı kaydedildi.

Kadın ve erkek istihdamına ilişkin verilerde farklılaşma dikkat çekti. Eylül ayında istihdam edilen kadınların sayısı geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 0,8 azalarak 10 milyon 603 bine geriledi. Kadın işsiz sayısı ise yüzde 2,5 artışla 1 milyon 353 bine yükseldi. Kadınlarda işgücüne katılma oranı 0,5 puan azalarak yüzde 35,2’ye, istihdam oranı 0,6 puan düşerek yüzde 31,2’ye gerilerken işsizlik oranı 0,3 puan artışla yüzde 11,3 oldu. Erkeklerde istihdam edilenlerin sayısı yüzde 0,1 artarak 21 milyon 842 bine ulaştı. Erkek işsiz sayısı yüzde 5,4 azalarak 1 milyon 614 bine geriledi. Erkeklerde işgücüne katılma oranı yüzde 70,7, istihdam oranı yüzde 65,8 ve işsizlik oranı yüzde 6,9 olarak gerçekleşti.

Kayıt dışı istihdam verilerini de değerlendiren BMD Menkul, 2026 yılının ikinci çeyreğinde kayıt dışı çalışanların oranının geçen yılın aynı dönemine göre 1,5 puan azalarak yüzde 24,4’e gerilediğine dikkat çekti. Tarım dışı sektörlerde kayıt dışı çalışma oranı yüzde 15,1 olurken tarım sektöründe çalışanların yüzde 81,3’ünün herhangi bir sosyal güvenlik kurumuna bağlı olmadığı belirtildi. Analizde, 2000’li yılların başında yüzde 50’nin üzerinde bulunan kayıt dışı istihdam oranının 2014 yılından itibaren yüzde 35 civarında seyrettiği, 2021 yılının dördüncü çeyreğinden itibaren ise yüzde 30’un altına indiği aktarıldı.

Kayıt dışı istihdamın nedenleri arasında ekonomik istikrarsızlık, yüksek enflasyon, işsizlik ve yoksulluk, işverenlerin kayıtlı işçi çalıştırması durumunda karşılaştığı vergi ve prim yükleri ile sosyal güvenlik kesintileri sıralandı. Denetim mekanizmasının yetersizliği ve toplumda oluşan af beklentilerinin de kayıt dışı çalışmayı besleyen unsurlar arasında yer aldığı ifade edildi. Tarım sektöründe ise küçük işletmelerin düşük katma değerli geleneksel yöntemlerle üretim yapması, ücretsiz aile işçiliğinin yaygınlığı ve tarımsal gelirlerin düşük kalması kayıt dışı istihdamın yapısal nedenleri arasında gösterildi. Kayıt dışılığın en yaygın olduğu sektörün tarım olduğu, bunu inşaat, hizmet ve sanayi sektörlerinin izlediği belirtildi.

İşsizlik, enflasyon ve ekonomik büyüme arasındaki ilişkiye de değinilen analizde, fiyat istikrarının sağlanması ve istihdamın artırılmasının ekonomi politikalarının temel hedefleri arasında bulunduğu vurgulandı. İşsizlik ile ekonomik büyüme arasında negatif yönlü doğrusal ilişki bulunduğu ve korelasyon değerinin -0,60 olduğu ifade edildi. Buna göre ekonomik büyüme arttıkça işsizlik oranının azalma eğilimi gösterdiği belirtildi. Analizde, 2008 küresel krizinde yaşanan negatif büyümenin yanı sıra 2018 yılında kur artışına bağlı enflasyon yükselişinin iç talebi ve üretimi olumsuz etkilediği, kapasite kullanım oranını düşürdüğü ve işsizlik oranını yeniden yükseliş eğilimine soktuğu kaydedildi. 2018 yılının son çeyreği ile 2019 yılının ilk iki çeyreğinde yüksek enflasyon ve işsizlik oranlarına eşlik eden negatif büyümenin Türkiye ekonomisinde stagflasyon göstergesi olarak değerlendirildiği aktarıldı.